De alternatieve  varroabestrijding.

De varroalade.   Een welkom hulpmiddel om hoeveelheid varroamijt in je bijenvolk(en) aan de weet te komen. Daarbij komt ook nog dat je in het winter halfjaar,zonder het volk te storen, kunt zien hoe het er voor staat. Genoeg voer,klein of dik volk enz.

Het  vernauwen van de raat afstand.                                                     

In plaats van de gebruikelijke 10 ramen in de broedkamer van een Simplex of Spaarkast, kan men ook 11-raamsstrippen plaatsen, dus 11 ramen plaatsen. Hierdoor wordt de ruimte tussen de raten verkleind en de warmte in het broednest beter beheersbaar. Het is een bewezen feit dat er  8 tot 9  % minder mijten worden geboren bij een hogere temperatuur in het broednest. Dit komt door de vervroegde uitkomst van het bijenbroed. Bij controle van  de varroalade zal men de meeste mijtenval ook altijd aan de rand van het broednest vinden waar de temperatuur lager is, daar bevinden zich de meeste mijten.

Het nadeel van 11 ramen in een B.K is het moeilijker uithalen  van de ramen tijdens werkzaamheden. Dit kan enigszins ondervangen worden door van het elfde raam een blok te maken: haalt men dit er eerst uit dan creëert men werkruimte in de kast.

Kranten.

Je weet dat bij het verenigen van twee volken vaak een krant gebruikt wordt. Later vind je dan de gelezen krant als pulp terug. Het blijkt dat in die pulp bij besmette volken onvoorstelbaar veel mijten zitten, ik kan dit uit eigen ervaring bevestigen. Dus wat let je om indien je het nodig vindt de bijen de krant eens te laten lezen. Dat is dus in de praktijk een enkel krantje tussen twee broedkamers leggen. Heb je een varroa lade, dan kun je meteen zien hoeveel mijt er mee uitgevangen is.

Darrenraat.

In het voorjaar is er de mogelijkheid om ramen met darrenkunstraat te plaatsen. Zoals we weten geeft de Varroamijt de voorkeur aan darrenbroed om zich daarin te vermeerderen.

Hang  de ramen met of zonder darrenkunstraat aan de buitenkant van het broednest. Al naar gelang van de sterkte van het volk 1 of 2 stuks. Als het broed gesloten is haalt men ze eruit.

Door dit toe te passen verwijdert men 30 tot 50 % van de mijt die zich anders in het volk zou begeven. Een verwijdering van zoveel mijt is haast wel de sleutel voor een succesvolle beheersing van de mijt in het komend bijenseizoen.

 Pseudo-schorpioen

  Toepassen van de pseudo-schorpioen voor het bestrijden van de varroa mijt. Wanneer een plaagorganisme zoals de varroamijt wordt bestreden met behulp van  natuurlijke vijanden dan heet deze biologische bestrijding. Hoewel er aanwijzingen zijn dat pseudo-schorpioenen effect hebben op mijten, is van deze pseudo-schorpioen nooit wetenschappelijk aangetoond dat hij de mijtpopulatie kan verminderen Het onderzoek naar biologische bestrijding van varroamijt staat nog in de kinderschoenen. Toch is het voor die imker die de varroamijt biologisch wil bestrijden te proberen.

In Nederland wordt de pseudo-schorpioen verkocht ter bestrijding van varroamijt

Organische zuren.

Melkzuur

Het enige zuur waarbij geen veiligheidsmaatregelen nodig zijn als men het gebruikt.

Om er mee te werken is een 15 % oplossing nodig, te vernevelen op de ramen met bijen, die stuk voor stuk uit de kast moeten worden genomen. Voor het vernevelen is een hogedruk bloemenspuit zeer geschikt. Per raam bijen  5 tot  10 ml vernevelen. Meet tevoren even hoeveel er uit uw sproeier komt om overdosering te voorkomen.

Alléén de mijten op de bijen worden gedood, dus dit middel is niet effectief wanneer de volken broed hebben.

Tijdens het winterseizoen moet het volk 4 x behandeld worden en wel bij een redelijke temperatuur: minimaal  plus  5 graden Celsius.

We hebben enige leden van de ‘Wurkgroep’ die er mee werken en zeggen dat het niet mee valt om dit 4 maal te doen, meestal blijft het bij 2 of 3 x en dat is niet voldoende voor een afdoende bestrijding van de mijt.

Bij een veger (oftewel een aflegger met de oude moer) die broedvrij wordt opgezet, is  melkzuur wel geschikt om deze een varroa-arme start te geven. Zelf heb ik dit meerdere malen toegepast. Wel deed ik de moer voor de behandeling  even in een kluisje en werd de behandeling  ‘s avonds uitgevoerd wanneer  de meeste bijen thuis zijn. Maar ja, om een zesramer (de aflegger) te behandelen of een compleet volk, daar zit nogal wat verschil in.

Oxaalzuur.

Is een organisch afbreekbaar zuur dat bij de bestrijding van de Varroamijt kan worden gebruikt. Het is uitgeprobeerd door de “ Vereinigung für Wesensgemäse Bienenhaltung” in Duitsland.

Zoals gezegd het zuur is volledig biologisch afbreekbaar. Toch is oxaalzuur niet ongevaarlijk: het heeft geen dampspanning zoals mierenzuur, maar bij het vernevelen verdampt het water en blijven de kristallen achter. Het doodt echter alléén de mijt op de bijen, dus niet in het broed. Bovendien sneuvelt er nog al eens een bijtje door het zuur.

Er is een verdamper op de markt die oxaalzuur door verhitting laat verdampen in de kast. Er moet dan wel een gasmasker bij gebruikt worden om zelf de dampen niet binnen te krijgen. De meest toegepaste methode voor dit zuur is de “druppelmethode” De druppelmethode maakt gebruik van een oplossing van oxaalzuur In suikerwater

Druppel met een injectiespuit of doseerbeker 3 ml oplossing op elke met bijen bezette ruimte tussen twee raten. De druppelmethode kost weinig tijd .

Het moet wel zeer nauwkeurig gebeuren: als er te weinig wordt gebruikt werkt het niet goed en met een te sterke oplossing is er kans op bijensterfte.

Op een mooie winterdag wordt dit veelvuldig toegepast, het kastdeksel moet er af. Wat mij persoonlijk tegen de borststuit, maar ja de tijden veranderen ook de imkers methoden om de varroa mijt  besmetting beheersbaar te houden.

Mierenzuur.

Een probaat middel om de Varroamijt  onder  de duim te houden. Maar het heeft een nadeel en geen kleintje ook:  het is een ademhalingsvergif. Ken dus de veiligheidsvoorschriften, die worden niet voor niets bij dit product gegeven!

De tijd dat we zelf plaatjes moesten maken is gelukkig voorbij, tegenwoordig doet het doseerapparaat  zijn intrede en is bij de handel te verkrijgen. 

In Duitsland is mierenzuur wel erkend(!), hier ten lande nog niet maar blijkbaar vindt er een gedoogbeleid plaats. Sinds januari 2002, via een ingewikkelde constructie van een dierenartspraktijk komt er verandering in. Maar of het zoden aan de dijk zet moet nog worden bewezen.

De voorlichting hoe men mierenzuur toe kan passen bij het bestrijden van de Varroamijt, zal hoofdzakelijk over het gebruik van het doseerapparaat zijn.

Het is mogelijk om zelf een verdamper te maken die even effectief is als de verschillende modellen die in de handel verkrijgbaar zijn. Zelf heb ik de Nassenheiderverdamper  aangeschaft. Ook is er een model verdamper die men boven op de dekplank kan leggen. Hiervoor moet men wel een gat op maat in de dekplank zagen. Dus dan hoeft men in het geheel het volk niet te verstoren tijdens de mierenzuurbehandeling.

Hoe er mee te werken:

 Verdamperbakje vullen: altijd handschoenen aan en de veiligheidsbril op, want heus,  je ogen kunnen slecht tegen een spatje mierenzuur.

Je wilt toch je bijen wel blijven zien?

Het vullen van de verdamper  

Verwijder het dekseltje, houdt het raam waar de verdamper in bevestigd is schuin omhoog en vul het met een laboratorium fles, pipet (de veiligste) of een goede grote injectiespuit (geen klein pruts dingetje). Men kan het raam ook ergens tegenaan zetten, dan heb je allebei je handen vrij wat bij een injectiespuit wel gemakkelijk is.

Plaats het dekseltje weer en zelf  doe ik hier overheen een stukje cellotape dan blijft het mooi op zijn plaats zitten. (Is niet altijd nodig)

Het houtboard kaartje.

Plaats dit niet eerder dan vlak voor  men de verdamper in het volk plaatst, of wanneer eerder geplaatst, het raam schuin omhoog zetten zodat het kaartje niet in aanraking komt met het zuur. De oppervlakte van het kaartje wordt mede bepaald  door de buitentemperatuur en grootte van de vliegspleet, maar in een goed volk zal altijd wel een juiste temperatuurbeheersing zijn. Het gaat er om dat de juiste dampspanning in de kast heerst. Om er zeker van te zijn dat er wel 10 ml per dag verdampt is er altijd de mogelijkheid om een controle na 3 of 4 dagen uit te voeren. Maar bij een buitentemperatuur van 15 C of hoger is dit niet nodig: de warmte van het broednest zorgt dan voor een gelijkmatige verdamping. Meestal zal  9 cm² oppervlak (dit is het gedeelte van het kaartje dat boven de verdamper uitsteekt) wel voldoende zijn, maar later in de zomer of herfst kan het nuttig zijn om 18 cm² of zelfs 30 cm² te gebruiken.

De mijt in het broed wordt ook gedood en aan de bijen is niet te zien of ze er last van hebben, wat men bij het gebruik van de mierenzuurplaat vaak wel zag. Wanneer men die plaatste stormden de bijen soms naar buiten, vanwege de hoge concentratie zuur die op dat moment dan vrijkwam.

Plaats van de verdamper in het volk: altijd bij het broednest met een broedvrij raat  tussen broednest en verdamper in.

Het soort verdamper dat boven op de dekplank

gebruikt wordt plaatst men in het midden van de dekplank.

Bij aanschaf van een verdamper  worden  gebruiksvoorschriften mee geleverd.

Hoeveel  en hoe lang mierenzuur gebruiken.

Over hoe lang en hoeveel mierenzuur er gebruikt moet worden bestaat nog enig  meningsverschil zijn, maar vast staat wel dat er 10 gram per dag moet verdampen,  anders  geeft het onvoldoende resultaat.

De voorschriften adviseren  100 ml voor 10 dagen, dan moet het verdampt zijn.

Zelf volg ik deze dosering, maar er zijn ook imkers die hun volken die een lichte besmettingsgraad hebben, slechts met 40 gram voor vier dagen behandelen en met goed resultaat.

Wanneer toepassen;

Altijd na het afhalen van de zomerhoning: dan worden de winterbijen geboren. In de herfst kan men nog een tweede behandeling geven.

In het voorjaar kan men bij een zwakker volk dat niet voor de voorjaarshoning kan worden ingezet, zo een doseerapparaat plaatsen. Ook bij vegers is dit mogelijk, dan krijgen ze een mooie varroa-arme start.

Welk mierenzuur moet je gebruiken

Sterkte van het mierenzuur: van 60 tot 85 %.

Aanbevolen wordt de 85% oplossing. Zelf gebruik ik deze ook met  prima resultaat.

Het moet mierenzuur zijn zonder verontreiniging. Zorg er voor dat er geen formaldehyde  aan toegevoegd is (dit mag maximaal 0,1% zijn).

Alhoewel mierenzuur volledig afbreekbaar is blijft het een chemisch middel!

Het bewaren van mierenzuur.

Let op: het moet op een koele plaats bewaard worden en de fles moet eens in de 3 maanden even geopend worden. Dit omdat er spanning in de vrije ruimte kan ontstaan, waardoor de fles kan ontploffen.

Zorg dat je het formulier met belangrijke gegevens en preventie- maatregelen in huis hebt wanneer je er mee werkt. Een emmer water bij de hand  uit voorzorg is wel het minste dat je kunt doen.

Mierenzuur in combinatie met de 11 ramen per BK en één of twee volle BK ramen darrenraat in het voorjaar verwijderen kan, mits goed uitgevoerd,  96-98 % van de varroa uit onze volken verwijderen.

Kruidenthee

Om de weerstand van de bijen zelf te verhogen kan bij het inwinteren gebruik gemaakt worden van kruidenthee. De volgende kruiden kunnen hiervoor gebruikt worden: brandnetel, paardenstaart, kamille. paardenbloem (in kleine hoeveelheden). Hiervan een sterke thee zetten en de suiker erin oplossen, een snufje zout maakt de suiker lichter verteerbaar voor de bijen.

Geregeld brandnetels of koningsvarens op de raten leggen blijkt ook een Varroa bestrijdendende werking te hebben.

Lavendel.

Sinds enkele jaren wordt er bij de Wurkgroep geëxperimenteerd met etherische lavendelolie, een puur natuur product.

Het aantal leden dat de lavendeloliemethode toepast neemt gestaag toe. Dit mede door het succes wat Henk Jongendijk hier mee heeft.Voor de toepassing zie de verhandeling in “Uit de Praktijk van de Wurkgroep” hierover.

Wat je beslist niet moet doen.

-         Onnodig in je volken omrommelen, dit betekent een extra kweekbeurt of verdubbeling van de varroa mijten.

-         Een te late wintervoer toediening zorgt voor een extra voortplanting van de mijten.

-    Vervangen we de oude moer door een leggende jonge moer, dan kent het volk geen onderbreking in de broedontwikkeling. Op die manier voorhinderen we de natuurlijke teruggang rond de zwermperiode. Dit betekent nog eens een verdubbeling van het aantal varroa mijten.

Een  algemene waarschuwing is op zijn plaats over het gebruik van Amitras in de vorm van beroken. Dit wordt in Frankrijk nog steeds bij de bestrijding van varroa toegepast.. Het middel vervuilt niet alleen de bijenwas en de honing, maar ook de binnenkant van de bijenkast en het milieu. Daarnaast zijn metabolieten zeer schadelijk voor de mens.

Als je rommelt met medicijnen zijn de bijenvolken niet ziek maar de Imker. 

Namens de Eko-Bijkers             Minne Bonnema